ESKOM (Evde Sağlık Koordinasyon Merkezi), il sağlık müdürlüğüne bağlı olarak evde sağlık başvurularını ön değerlendiren, hizmet yöntemini belirleyen ve başvuruyu uygun birime yönlendiren merkezdir. 2026 tarihli Evde Sağlık ve Palyatif Bakım Hizmetlerinin Sunumu ve Koordinasyonuna İlişkin Yönetmelik'te tanımlanan ESKOM, klinik karar vermez; klinik değerlendirme hizmeti sunan birimin hekimine aittir. ESKOM'un işi, doğru hastanın doğru zamanda doğru hizmete ulaşmasını sağlamaktır.
Bu yazıda ESKOM'un görev alanını, başvuru akışındaki yerini, süre kurallarını ve evde sağlık birimlerinin bu merkezle çalışırken kayıtlarını nasıl düzenleyebileceğini ele alıyoruz.
ESKOM'un temel görevleri nelerdir?
Yönetmelikteki tanım, ESKOM'un üç temel işlevini öne çıkarır:
- Ön değerlendirme: Gelen başvurunun evde sağlık hizmeti kapsamına girip girmediğine ilişkin ilk inceleme.
- Hizmet yönteminin belirlenmesi: Başvurunun hangi yolla ve hangi birim tarafından karşılanacağına karar verilmesi. Yöntemlerin ayrıntısı için yönetmeliğin güncel metnine başvurulmalıdır.
- Yönlendirme: Başvurunun uygun evde sağlık birimine veya ilgili kuruma aktarılması.
Bu üç işlev bir arada düşünüldüğünde ESKOM, ildeki evde sağlık talebinin trafiğini yöneten bir koordinasyon noktası gibi çalışır. Tanı koymak, tedavi planlamak ya da hastanın klinik durumuna dair karar vermek ise ESKOM'un değil, hizmeti sunan ekibin ve sorumlu tabibin görevidir.
ESKOM neden klinik karar vermez?
Koordinasyon ile klinik karar arasındaki ayrım, sorumluluğun doğru yere konması açısından önemlidir. Koordinasyon merkezi başvuruyu masa başında, mevcut bilgilerle değerlendirir; hastayı yerinde görmez. Hastanın klinik durumu ise ilk ziyarette sorumlu tabip eşliğinde değerlendirilir ve yönetmelikte öngörülen Ek-3 Değerlendirme Formu bu ziyarette düzenlenir.
Bu ayrım, evde sağlık birimleri için şu anlama gelir: ESKOM'dan gelen yönlendirme, hastanın kabul edildiği ve hizmetin planlanacağı anlamına gelir; ancak hangi tedavinin, hangi sıklıkta ziyaretin ve hangi bakım hizmetlerinin uygulanacağı birimin klinik değerlendirmesiyle belirlenir. Kayıtlarda da bu iki adımı ayrı tutmak, denetimlerde ve olası itirazlarda süreci açıkça göstermeyi kolaylaştırır.
Başvuru akışında ESKOM nerede durur?
Yönetmeliğe göre başvurular e-Nabız, ESHİM, doğrudan başvuru veya Bakanlığın belirlediği diğer araçlarla yapılabilir. Aile hekimleri ve palyatif koordinasyon birimleri de ESYS'ye entegre yazılımlarla başvuru oluşturabilir. Kanallar hakkında daha fazla bilgi için ESHİM ve evde sağlık başvurusu yazısına göz atabilirsiniz.
Başvurunun ESKOM'daki yolculuğu kabaca şu adımlarla ilerler:
- İlk başvuru ESKOM'a ve hastanın aile hekimliğine eş zamanlı olarak iletilir.
- Aile hekimliği bir iş günü içinde yanıt vermezse başvuruyu ESKOM sonuçlandırır.
- ESKOM ön değerlendirmeyi yapar ve hizmet yöntemini belirler.
- Başvuru uygun evde sağlık birimine yönlendirilir.
- ESKOM'a iletilen başvurular en geç üç gün içinde sonuçlanır; planlanan ilk ev ziyaretleri de bu süre içinde yapılır.
Yönetmelik ayrıca tüm görüşmelerin kaydedileceğini belirtir. Bu, başvuru aşamasındaki iletişimin de belgelenmesi gerektiği anlamına gelir.
ESKOM ile ilgili süreler tek tabloda
| Aşama | Süre | Sorumlu |
|---|---|---|
| Aile hekimliğinin ilk başvuruya yanıtı | Bir iş günü | Aile hekimliği (yanıt yoksa ESKOM sonuçlandırır) |
| ESKOM'a iletilen başvurunun sonuçlanması | En geç üç gün | ESKOM |
| Planlanan ilk ev ziyareti | Aynı üç günlük süre içinde | Evde sağlık birimi |
| Sonlandırmada tereddüt hâlinde karar | Üç iş günü | Yürütme komisyonu (ESKOM üzerinden) |
Sonlandırmada ESKOM'un rolü nedir?
ESKOM yalnızca hizmetin başında değil, gerektiğinde sonunda da devreye girer. Yönetmeliğe göre hizmet; hastanın vefatı, hekimin artık ihtiyaç kalmadığını tespit etmesi veya hastanın ya da rıza vermeye yetkili kişinin talebi üzerine sonlandırılır. Sonlandırma konusunda tereddüt oluşursa bir tutanak düzenlenir ve ESKOM'a iletilir; yürütme komisyonu üç iş günü içinde karar verir. Bu süre boyunca hizmet devam eder.
Bu kural, birimler için açık bir uygulama sonucu doğurur: Tereddütlü bir durumda ziyaretler kendiliğinden kesilmemeli, planlı hizmet karar çıkana kadar sürdürülmelidir. Sonlandırma nedenleri ve süreç hakkında daha fazla bilgi için evde sağlık hizmetinin sonlandırılması yazımızı okuyabilirsiniz.
Evde sağlık birimleri ESKOM ile çalışırken neye dikkat etmeli?
ESKOM ile sağlıklı bir iş birliği büyük ölçüde iyi kayıt tutmaya dayanır. Birim tarafında şu uygulamalar faydalı olur:
- Yönlendirme tarihini kaydedin. Başvurunun birime ulaştığı an, üç günlük ilk ziyaret süresinin takibi için başlangıç noktasıdır.
- İlk ziyareti sistemde planlayın. Planın kimde olduğu, hangi gün yapılacağı ve gerçekleşip gerçekleşmediği tek yerden görülebilmelidir.
- Yönlendirme ile klinik değerlendirmeyi ayırın. ESKOM'un belirlediği hizmet yöntemi ile tabibin değerlendirme formundaki kararlar ayrı kayıtlar olmalıdır.
- Tereddüt tutanaklarını arşivleyin. Sonlandırma tereddütlerinde düzenlenen tutanak ve komisyon kararı hasta dosyasında saklanmalıdır.
- Görüşmeleri not edin. Koordinasyon merkeziyle yapılan telefon ve yazışmaların tarih ve özetini hasta kartında tutun.
selfESYS bu koordinasyonu nasıl kolaylaştırır?
selfESYS, evde sağlık birimi tarafındaki kayıt disiplinini desteklemek üzere tasarlanmıştır. Hasta kaydı açıldığı anda izlem takip ekranında ilk izlem için 24 saatlik bir geri sayım başlar; süresi aşan kayıtlar ayrı bir listede görünür. Bu iç hedef, yönetmelikteki üç günlük sürenin çok önünde bir uyarı mekanizması işlevi görür. Ziyaret takvimi sürükle-bırak çalışır; ilk ziyaret sorumlu tabip ve ekibe atanarak planlanabilir.
Hizmet süreci çıktısı başvuru, ilk izlem, sonraki izlemler ve tüm takip notlarını yazdırılabilir tek belgede toplar; böylece koordinasyon merkezinin ya da denetim ekibinin sorabileceği "bu hastaya ne zaman, ne yapıldı?" sorusu tek sayfayla yanıtlanabilir. Takip notları, ESKOM ile yapılan görüşmelerin kısa özetlerini tutmak için de kullanılabilir. Tüm modülleri özellikler sayfasında, ESYS kavramının çerçevesini ESYS nedir rehberinde bulabilirsiniz.
ESKOM ile evde sağlık birimi arasındaki iş bölümü nasıldır?
Koordinasyon merkezi ile hizmeti sunan birim arasındaki iş bölümünü netleştirmek, sorumlulukların karışmasını önler. Basitçe ifade etmek gerekirse ESKOM "hangi hasta, hangi yöntemle, hangi birime" sorusunu yanıtlar; birim ise "bu hastaya ne zaman, kim tarafından, hangi hizmet" sorusunu yanıtlar. İlki idari ve koordinasyon odaklı, ikincisi klinik ve operasyonel bir karardır.
- ESKOM'un alanı: Başvurunun ön değerlendirmesi, hizmet yönteminin belirlenmesi, yönlendirme, aile hekimliğinin yanıt vermediği başvuruların sonuçlandırılması ve sonlandırma tereddütlerinin komisyona taşınması.
- Birimin alanı: Sorumlu tabip eşliğinde ilk ziyaret, değerlendirme formu, ziyaret planının oluşturulup hasta yakınıyla paylaşılması, bilgilendirme ve rıza formu, izlemler ve tüm işlemlerin dijital kaydı.
Bu ayrımı ekip içinde açıkça konuşmak, özellikle yeni katılan personelin "bu kararı kim verir?" sorusuna hızlı yanıt bulmasını sağlar.
Özet
ESKOM, il sağlık müdürlüğüne bağlı Evde Sağlık Koordinasyon Merkezi'dir; başvuruları ön değerlendirir, hizmet yöntemini belirler ve yönlendirir, ancak klinik karar vermez. İlk başvurular ESKOM'a ve aile hekimliğine eş zamanlı gider; ESKOM'a iletilen başvurular en geç üç günde sonuçlanır ve ilk ev ziyaretleri de bu sürede yapılır. Sonlandırmada tereddüt olursa yürütme komisyonu üç iş günü içinde karar verir ve hizmet bu sürede devam eder. Birimin bu süreleri güvenle karşılayabilmesi, düzenli ve tek yerde toplanan kayıtlara bağlıdır.
Koordinasyon sürecinizi nasıl dijitalleştirebileceğinizi görmek için demo talep edin.