e-İmza ajanı, hekimin bilgisayarında çalışan ve web tarayıcısındaki sağlık yazılımının e-imza kartına güvenli biçimde erişmesini sağlayan küçük bir yardımcı programdır. Tarayıcılar güvenlik nedeniyle akıllı kart okuyuculara doğrudan erişemediği için, bulut tabanlı yazılımlarda e-reçete imzası bu ajan aracılığıyla atılır. Doğru kurgulanmış bir ajanda kart PIN'i hekimin bilgisayarından dışarı çıkmaz; sunucuya yalnız imzalanmış içerik gider.
Neden ayrı bir programa ihtiyaç var?
e-Reçete, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamındaki nitelikli elektronik sertifikayla imzalanır. Bu sertifika hekimin akıllı kartında ya da USB tokenında bulunur ve kartın içindeki gizli anahtar dışarı aktarılamaz. İmza, kartın kendisi tarafından ve ancak doğru PIN girildiğinde üretilir.
Kurulumlu masaüstü yazılımlarda program kart okuyucuya zaten erişebilir. Ancak web tabanlı bir yazılım tarayıcıda çalışır ve tarayıcı, web sayfalarının akıllı kart okuyucu gibi donanımlara doğrudan erişmesine genel olarak izin vermez. Bu iyi bir güvenlik kuralıdır; aksi hâlde herhangi bir web sitesi kartınıza erişmeyi deneyebilirdi. e-İmza ajanı bu boşluğu kapatır: yalnız izin verilen yazılımdan gelen imza isteklerini kabul eder, kartla konuşur ve sonucu tarayıcıya geri verir.
Bulut tabanlı ve kurulumlu yazılımların genel karşılaştırması için SaaS mı, kurulumlu mu yazımıza bakabilirsiniz.
İmza adım adım nasıl atılır?
- Reçete hazırlanır: Hekim reçeteyi yazar ve "e-İmzala ve Gönder" der. Yazılım zorunlu alanları denetler.
- Ajan kontrol edilir: Tarayıcı, hekimin bilgisayarında ajanın çalışıp çalışmadığını sorar. Çalışmıyorsa indirme penceresi açılır.
- İmzalanacak içerik hazırlanır: Sunucu, reçetenin imzalanacak hâlini üretip tarayıcıya verir.
- Sertifika seçilir: Ajan, takılı kartlardaki sertifikaları listeler; hekim kendi sertifikasını seçer.
- PIN girilir: PIN yalnız hekimin bilgisayarında girilir ve kart imzayı üretir.
- Doğrulama ve gönderim: İmzalı içerik sunucuya gelir; sunucu bunun kendi ürettiği reçeteyle aynı olduğunu ve sertifikanın reçeteyi yazan hekime ait olduğunu kontrol eder, ardından SGK Medula'ya gönderir.
- Sonuç: Medula'nın yanıtı (e-reçete numarası ya da hata mesajı) reçeteye işlenir.
Bu akışın reçete yazma tarafını evde sağlıkta e-reçete yazımızda anlattık.
PIN neden sunucuya gitmemeli?
PIN, e-imza kartının kilidi ve hekimin kimliğinin son güvencesidir. Bir sunucuda saklanan ya da sunucudan geçen PIN, o sunucuya erişen herkes için potansiyel bir risk oluşturur. Sunucu ele geçirilirse ya da kayıtlarda iz bırakırsa, hekimin adına imza atılması teorik olarak mümkün hâle gelebilir. Bu nedenle iyi tasarlanmış bir sistemde:
- PIN yalnız tarayıcı ile hekimin bilgisayarındaki ajan arasında kalır.
- Sunucuda e-imza PIN'i saklanmaz, kaydedilmez, günlüklere yazılmaz.
- Ajan yalnız hekimin kendi bilgisayarından gelen ve izin verilen yazılım adresinden kaynaklanan isteklere yanıt verir.
- Sunucu, imzalanan içeriğin değiştirilmediğini gönderimden önce doğrular.
Son madde önemlidir: imza atılırken ekranda görünen reçete ile Medula'ya giden reçetenin aynı olması gerekir. Sunucunun imzalı içeriği kendi ürettiğiyle karşılaştırması, araya giren bir değişikliği engeller.
Ajan nasıl kurulur?
| Adım | Ne yapılır? | Not |
|---|---|---|
| 1. Kart sürücüsü | e-İmza kartının ya da tokenın sürücüsü kurulur | Sertifika sağlayıcınızın verdiği sürücü kullanılır |
| 2. Ajanı indirme | Yazılımın indirme penceresinden işletim sistemine uygun dosya indirilir | Windows ve macOS için ayrı dosya |
| 3. Çalıştırma | İndirilen dosya çalıştırılır, ajan kendini kurar | Ayrıca yükleme sihirbazı gerekmeyebilir |
| 4. Otomatik başlatma | Ajan bilgisayar açılışında kendiliğinden başlar | Her seferinde elle açmak gerekmez |
| 5. Deneme | Kart takılıyken bir reçete imzalanarak test edilir | İlk denemeyi destek eşliğinde yapmak pratik olur |
Sık karşılaşılan sorunlar ve çözümleri
"Ajan çalışmıyor" uyarısı
Ajan kurulu değilse ya da kapatılmışsa yazılım bunu bildirir. Önce ajanın çalışır durumda olduğunu kontrol edin; gerekirse yeniden başlatın. Bilgisayarda aynı anda çalışan başka bir program ajanın iletişimini engelliyorsa ajan bunu sessizce geçiştirmek yerine uyarı vermelidir.
Sertifika listesi boş
Kart takılı olduğu hâlde sertifika görünmüyorsa genellikle kart sürücüsü eksiktir ya da kart okuyucu tanınmamıştır. Sürücüyü yeniden kurmak ve kartı çıkarıp takmak çoğu zaman sorunu çözer.
Yanlış sertifika
Aynı bilgisayarda birden fazla hekim çalışıyorsa başka bir hekimin kartı takılı olabilir. Reçeteyi yazan hekim ile sertifika sahibi aynı kişi olmalıdır; değilse gönderim reddedilir. Bu kural, başkası adına imza atılmasını önler.
PIN kilitlendi ya da sertifika süresi doldu
Art arda hatalı PIN girişi kartı kilitleyebilir; süresi dolmuş sertifika da imza üretmez. Bu durumlarda çözüm yazılımda değil, sertifika sağlayıcısındadır. Sertifika bitiş tarihlerini önceden takip etmek, hekimin bir gün reçete yazamaz hâle gelmesini önler. Süreli belgelerin takibi için personel belge takibi yazımızdaki yöntemler e-imza sertifikası için de uygulanabilir.
Hekim kendi bilgisayarı dışında imza atabilir mi?
Ajan ve kart sürücüsü kurulu her bilgisayarda imza atılabilir. Ancak ortak kullanılan bilgisayarlarda kartın imzadan sonra çıkarılması ve oturumun kapatılması gerekir. Kart ve PIN kişiye özeldir; başka biriyle paylaşılmamalıdır. Bu, yalnız iyi bir uygulama değil, elektronik imzanın hukuki niteliğinin de gereğidir.
Kurumda e-imza yönetimi için iyi uygulamalar
e-İmza teknik bir araç olduğu kadar yönetim konusudur. Hekim sayısı arttıkça kimin kartının ne zaman biteceği, hangi bilgisayarda ajan kurulu olduğu ve kimin destek alması gerektiği takip edilmezse reçete süreci aksar. Şu basit kurallar işi kolaylaştırır:
- Her hekim için sertifika bitiş tarihini personel kartında süreli belge olarak tutun ve bitişten önce hatırlatma alın.
- Yeni başlayan hekimin ilk gününde kart sürücüsünü ve ajanı kurup bir deneme imzası attırın.
- Ortak kullanılan bilgisayarlar için "imzadan sonra kartı çıkar" kuralını yazılı hâle getirin.
- Kart kaybı ya da çalınması durumunda sertifikanın iptali için izlenecek adımları önceden belirleyin.
- Ajan güncellemelerinin hekim bilgisayarlarına nasıl ulaşacağını planlayın.
selfESYS'te e-imza ajanı
selfESYS'te e-reçete, hekim bilgisayarına kurulan selfESYS e-İmza Ajanı ile imzalanır. Ajan Windows ve macOS'ta çalışır; Windows'ta kurulum için yönetici yetkisi gerekmez, kendini kurar ve açılışta başlar. Kart sürücüsünün ayrıca kurulu olması gerekir. Reçete ekranında ajan çalışmıyorsa indirme penceresi açılır.
- Sertifika listesinden hekimin kendi kartı seçilir, PIN yalnız hekim bilgisayarında girilir; sunucuya gitmez ve kaydedilmez.
- Gönderim öncesinde imzalı içeriğin sunucudaki reçeteyle aynı olduğu ve sertifikanın reçeteyi yazan hekime ait olduğu denetlenir.
- İmzalı reçete SGK Medula'ya sunucudan gönderilir, sonuç reçete ekranında görünür.
Ajan, aynı bilgisayarda Softmed'in diğer ürünlerine ait imza ajanlarıyla birlikte çalışabilecek şekilde ayrı olarak tasarlanmıştır. Tüm Bakanlık ve SGK bağlantılarına entegrasyonlar sayfasından bakabilirsiniz.
Özet
- e-İmza ajanı, tarayıcıdaki yazılımın hekimin e-imza kartına güvenle erişmesini sağlar.
- PIN yalnız hekimin bilgisayarında kalmalı, sunucuya gönderilmemelidir.
- Sunucu, imzalı içeriğin değişmediğini ve imzacının reçeteyi yazan hekim olduğunu doğrulamalıdır.
- Kurulum için kart sürücüsü ve ajan yeterlidir; sertifika bitiş tarihleri önceden izlenmelidir.
e-Reçete imzasını kendi hekim bilgisayarlarınızda denemek için bizimle iletişime geçin; kurulumu birlikte yapalım.