Braden Skalası, bir kişinin bası yarası (dekübit) geliştirme riskini duyusal algı, nem, aktivite, hareketlilik, beslenme ve sürtünme-yırtılma olmak üzere altı alt başlıkta değerlendiren bir risk ölçeğidir. Toplam puan 6 ile 23 arasında değişir ve puan düştükçe risk artar. Evde sağlık hizmetlerinde özellikle yatağa veya sandalyeye bağımlı hastalarda, yara oluşmadan önce önlem almayı planlamak için kullanılır.
Braden Skalası neden kullanılır?
Bası yarası, uzun süre aynı noktaya binen basınç ve buna eşlik eden sürtünme, nem ve beslenme sorunları sonucunda deri ve alttaki dokuda gelişen hasardır. Yara oluştuktan sonra tedavisi uzun sürebilir; bu yüzden asıl hedef riskli hastayı erken tanımaktır. Braden Skalası bu konuda üç fayda sağlar:
- Riski sistematik görmek: "Bu hasta riskli görünüyor" izlenimini ölçülebilir bir değerlendirmeye dönüştürür.
- Önlemi hedeflemek: Hangi alt başlıkta düşük puan alındığı, önleyici bakımın nereye odaklanacağını gösterir.
- Değişimi izlemek: Aynı ölçeğin düzenli tekrarı, hastanın riskinin arttığını veya azaldığını görünür kılar.
Braden, bası yarasının kendisini evrelemek için değil, risk değerlendirmesi için kullanılır. Var olan bir yaranın izlenmesi ve kaydı için evde bası yarası takibi yazımıza göz atabilirsiniz.
Braden Skalası'nın alt ölçekleri nelerdir?
Skalada altı alt ölçek bulunur. Beşi 1–4 arasında, sürtünme ve yırtılma alt ölçeği ise 1–3 arasında puanlanır. Her alt ölçekte 1 puan en olumsuz durumu ifade eder.
| Alt ölçek | Neyi değerlendirir? | Puan aralığı |
|---|---|---|
| Duyusal algı | Basınca bağlı rahatsızlığı hissedip anlamlı biçimde tepki verebilme | 1 – 4 |
| Nem | Derinin terleme, idrar veya dışkı nedeniyle neme maruz kalma derecesi | 1 – 4 |
| Aktivite | Fiziksel aktivite düzeyi (yatağa bağımlı, sandalyeye bağımlı, ara sıra yürür, sık yürür) | 1 – 4 |
| Hareketlilik | Vücut pozisyonunu değiştirme ve kontrol etme yeteneği | 1 – 4 |
| Beslenme | Olağan besin alım örüntüsü | 1 – 4 |
| Sürtünme ve yırtılma | Yatakta kayma, kaldırılırken deriye binen sürtünme | 1 – 3 |
Altı alt ölçeğin toplamı en düşük 6, en yüksek 23 puandır.
Alt ölçeklerde düşük puan neyi anlatır?
- Duyusal algı: Bilinç düzeyi azalmış, ileri demanslı veya duyu kaybı olan bir hasta basıncın yarattığı rahatsızlığı fark edip bildiremez; bu durumda risk bakım verenin dikkatine daha çok bağlıdır.
- Nem: İnkontinans, aşırı terleme veya yara akıntısı deriyi yumuşatır ve hasara açık hâle getirir.
- Aktivite ve hareketlilik: Aktivite kişinin ne kadar hareket ettiğini, hareketlilik ise yatakta kendi pozisyonunu ne ölçüde değiştirebildiğini anlatır. İkisi benzer görünse de birbirinden ayrı puanlanır.
- Beslenme: Yetersiz besin ve sıvı alımı dokunun direncini azaltır; bu alt ölçekte düşük puan, ayrıca bir beslenme taramasının gerekip gerekmediğini düşündürür.
- Sürtünme ve yırtılma: Yatakta aşağı kayan, kaldırılırken çarşafa sürtünen hastalarda deri katmanları üzerinde ek yük oluşur. Bakım verenin hastayı nasıl taşıdığı bu alt ölçeği doğrudan etkiler.
Braden puanı nasıl yorumlanır?
Braden'de düşük puan yüksek risk anlamına gelir. Literatürde sık kullanılan bir sınıflamada 18 ve altındaki puanlar risk göstergesi kabul edilir ve risk, puan düştükçe hafif, orta, yüksek ve çok yüksek olarak derecelendirilir. Ancak:
- Kesme noktaları kaynaklara ve hasta gruplarına göre farklılık gösterebilir.
- Toplam puan kadar, hangi alt ölçeklerde düşük puan alındığı da önemlidir. Örneğin toplam puanı sınırda olup nem alt ölçeğinde en düşük puanı alan bir hastada odak noktası farklıdır.
- Puan tek başına bir tedavi kararı değildir; önleyici bakım planı hekim ve hemşirenin klinik değerlendirmesiyle belirlenir.
Kurumunuzun benimsediği kesme noktasını ve her risk düzeyinde izlenecek iç prosedürü yazılı hâle getirmeniz, ekip içinde tutarlılık sağlar.
Braden değerlendirmesi evde nasıl yapılır?
- Hastayı ve bakım vereni birlikte dinleyin. Beslenme, gece terlemesi, inkontinans sıklığı ve yatakta ne kadar kendiliğinden döndüğü gibi bilgiler çoğu zaman bakım verenden gelir.
- Deriyi gözlemleyin. Değerlendirme sırasında sakrum, topuklar, kalça, kürek kemikleri ve başın arkası gibi basınç bölgelerine bakmak, skala puanını somut bulgularla destekler.
- Her alt ölçeği ayrı ayrı puanlayın. Toplam puana önce karar verip alt ölçekleri ona göre doldurmak yanıltıcı olur.
- Ev ortamını not edin. Yatağın tipi, havalı yatak bulunup bulunmadığı, oturma düzeni ve bakım verenin hastayı kaldırma yöntemi risk üzerinde etkilidir.
- Sonucu tarih ve alt puanlarla kaydedin. Yalnız toplam puanı yazmak, bir sonraki değerlendirmede neyin değiştiğini görmeyi zorlaştırır.
Braden ne sıklıkla tekrarlanmalıdır?
Hastanede yatan hastalar için önerilen sıklıklar evde doğrudan uygulanamayabilir, çünkü ziyaretler aralıklıdır. Evde sağlıkta yaygın yaklaşım şudur:
- Hizmete kabulde, ilk izlem sırasında değerlendirme yapılır.
- Hastanın hareketliliği, beslenmesi veya kontinansı değiştiğinde yinelenir.
- Hastane yatışı, ameliyat veya akut hastalık sonrası yeniden değerlendirilir.
- Bunun dışındaki rutin tekrar aralığı kurum protokolüyle belirlenir.
Braden ile Barthel arasındaki fark nedir?
İki ölçek sıklıkla birlikte kullanılır, ancak farklı soruları yanıtlar. Barthel İndeksi kişinin günlük yaşam aktivitelerinde ne kadar bağımsız olduğunu, Braden Skalası ise bası yarası geliştirme riskini ölçer. Barthel'de yüksek puan iyi durumu, Braden'de de yüksek puan düşük riski gösterir; yani her iki ölçekte de düşük puan daha fazla dikkat gerektirir. Barthel puanı düşük olan bir hastanın Braden puanının da düşük çıkması şaşırtıcı değildir, fakat ikisi aynı bilgiyi taşımaz: Bağımsız yürüyebilen ama beslenmesi ciddi biçimde bozulmuş bir hastada Braden'in beslenme alt ölçeği tek başına uyarı verebilir.
selfESYS'te bası riski ve yara bilgisi nerede tutulur?
selfESYS'te Braden puanını hesaplayan ayrı bir form bulunmaz; değerlendirme kurumunuzun kullandığı forma göre yapılır ve sonuç ilgili kayıt alanlarına girilir. Yazılım bu bilginin bakım sürecinde görünür kalmasını sağlar:
- Hasta kaydındaki riskler alanı, bası yarası riski gibi önemli uyarıları hasta kartında öne çıkarır.
- İzlem formundaki bası (yara) alanı, mevcut yaraların her izlemde kaydedilmesini sağlar.
- Ziyaret kaydındaki yara bölümü ve saha uygulamasındaki fotoğraf/video gözlem notu, ziyaret bazında takip imkânı verir.
- Havalı yatak gibi kuruma ait cihazlar tıbbi cihaz modülünde hastaya zimmetlenerek izlenir.
Bu modüllerin ayrıntısını özellikler sayfamızda bulabilirsiniz.
Özet
- Braden Skalası, bası yarası riskini altı alt ölçekte değerlendirir; toplam puan 6–23 arasındadır.
- Düşük puan yüksek risk demektir; kesme noktaları kaynağa göre değişebileceği için kurum içi tek bir sınıflama benimsenmelidir.
- Alt ölçek puanları, önleyici bakımın hangi alana odaklanacağını gösterir.
- Değerlendirme hizmete kabulde ve hastanın durumu değiştiğinde yinelenmeli; bakım kararı hekim ve hemşirenin klinik değerlendirmesine dayanmalıdır.
Risk ve yara kayıtlarının hasta kartında nasıl bir araya geldiğini görmek isterseniz bizimle iletişime geçin.